اگر دنبال یک توضیح شفاف و عملی از اینکوترمز DAP هستید، این مقاله دقیقاً برای همین نوشته شده است: اینکه در DAP کالا کجا تحویل میشود، ریسک چه زمانی منتقل میشود و هزینهها و مسئولیتها بین فروشنده و خریدار چگونه تقسیم میشود. بسیاری از کاربران این موضوع را با عباراتی مثل ترم تحویل dap یا ترم حمل dap جستجو میکنند؛ در واقع هر دو به همین قاعده «تحویل در محل» اشاره دارد، اما یکی بیشتر روی نقطه تحویل/انتقال ریسک تمرکز میکند و دیگری روی مدیریت حمل تا مقصد.
اینکوترمز DAP یعنی فروشنده کالا را تا «محل تعیینشده در مقصد» حمل میکند و آماده تخلیه تحویل میدهد؛ اما تخلیه و ترخیص واردات با خریدار است و ریسک تا لحظه تحویل در محل نامبرده با فروشنده باقی میماند.
معنای اصطلاح اینکوترمز DAP
DAP مخفف Delivered At Place و به معنی «تحویل در محل» است. در این قاعده، فروشنده مسئولیت دارد کالا را تا محل تحویلِ توافقشده برساند و در اختیار خریدار قرار دهد. نکته مهم این است که در تحویل DAP، کالا بدون تخلیه تحویل داده میشود؛ یعنی وسیله حمل به محل میرسد و کالا آماده تخلیه است، اما عملیات تخلیه معمولاً با خریدار انجام میشود (مگر اینکه در قرارداد خلافش نوشته شده باشد).
DAP در اینکوترمز 2020 چه نکتههای مهمی دارد؟
در اینکوترمز 2020 روی این موضوع خیلی تاکید میشود که «محل تحویل نامبرده» باید دقیق و عملیاتی تعیین شود؛ چون بخش زیادی از اختلافهای DAP از همینجا شروع میشود. برای اینکه قرارداد DAP به مشکل نخورد، بهتر است این موارد را شفاف بنویسید:
محل تحویل دقیق (آدرس کامل، نام پایانه/گیت، شماره سکو اگر لازم است)
اینکه تحویل آماده تخلیه است (بدون تخلیه)
زمانبندی تحویل و ساعات کاری محل تحویل
مسئولیت هزینههای توقف/انبارداری احتمالی اگر گیر گمرک یا شلوغی پایانه پیش آمد
برای اطلاع از استعلام نرخ حمل، با ما در ارتباط باشید.
مسئولیت های فروشنده (Seller Obligations)
طبق DAP، فروشنده معمولاً این تعهدات را دارد:
تهیه کالا مطابق قرارداد و کنترل کیفی قبل از ارسال
بستهبندی و علامتگذاری مناسب برای مسیر حمل
انجام تشریفات صادراتی و دریافت مجوزهای لازم در کشور مبدأ
هماهنگی و پرداخت هزینههای حمل تا محل تحویلِ توافقشده در مقصد
مدیریت ریسکهای مسیر تا لحظه تحویل در محل نامبرده
ارائه اسناد تجاری و حمل (مثل فاکتور، پکینگلیست، بارنامه/راهنامه و هر سندی که برای تحویل و ادامه فرآیند واردات لازم است)
نکته اصلاحی مهم درباره بیمه
در DAP «الزام استانداردِ اجباری» برای بیمه وجود ندارد. یعنی فروشنده میتواند بیمه بگیرد، اما اصلِ قاعده بهخودیخود او را مجبور نمیکند؛ اگر بیمه برایتان مهم است باید صریحاً در قرارداد مشخص شود چه کسی بیمه میگیرد و سطح پوشش چیست.
مسئولیت های خریدار (Buyer Obligations)
خریدار از لحظه تحویل در محل نامبرده (قبل از تخلیه) این مسئولیتها را بر عهده میگیرد:
- انجام عملیات تخلیه در محل تحویل و پرداخت هزینههای مربوط به آن
- انجام تشریفات واردات و ترخیص گمرکی در کشور مقصد
- پرداخت حقوق گمرکی، مالیاتها و عوارض وارداتی
- هماهنگی حمل داخلی بعد از تحویل تا انبار/کارخانه/سایت پروژه
- رسیدگی به ریسکهای پس از تحویل (آسیب، سرقت، تاخیرهای داخل کشور و…)
نقطه انتقال ریسک در DAP دقیقاً کجاست؟
انتقال ریسک در اینکوترمز DAP در لحظهای رخ میدهد که کالا در محل تحویلِ تعیینشده، روی وسیله حمل قرار دارد و آماده تخلیه در اختیار خریدار گذاشته میشود؛ بعد از آن هر اتفاقی برای کالا بیفتد، با خریدار است.
ریسکهای فروشنده (Seller Risks)
آسیب یا خسارت در مسیر حمل تا محل تحویل: چون ریسک تا تحویل با فروشنده است، هر خسارتی قبل از تحویل معمولاً به فروشنده مربوط میشود.
تاخیر در رسیدن به محل تحویل: تاخیر میتواند هزینههای توقف، انبارداری یا برنامه تولید/پروژه خریدار را تحت تاثیر قرار دهد.
ایراد در اسناد یا تشریفات صادراتی: نقص مدارک ممکن است تحویل را به تاخیر بیندازد یا هزینههای اضافی بسازد.
ابهام در محل تحویل: اگر محل دقیق تعیین نشده باشد، فروشنده ممکن است دچار هزینههای غیرمنتظره و اختلاف قراردادی شود.
ریسکهای خریدار (Buyer Risks)
تاخیر یا مشکل در ترخیص واردات: اگر گمرک مقصد سختگیری کند یا مدارک کافی نباشد، هزینهها و ریسکها بعد از تحویل روی دوش خریدار میافتد.
هزینههای تخلیه و هزینههای بعد از تحویل: تخلیه، انبارداری، حمل داخلی و… معمولاً با خریدار است.
اختلاف در زمان تحویل یا شرایط تحویل: اگر خریدار برای تحویل در محل آماده نباشد، ممکن است هزینه توقف یا جریمههای جانبی ایجاد شود (که باید قراردادی مدیریت شود).
جدول تقسیم هزینهها و مسئولیتها در اینکوترمز DAP
| موضوع | فروشنده | خریدار |
|---|---|---|
| بستهبندی و آمادهسازی | ✅ | ❌ |
| تشریفات صادراتی | ✅ | ❌ |
| کرایه حمل تا مقصد تعیینشده | ✅ | ❌ |
| ریسک تا قبل از تحویل در محل | ✅ | ❌ |
| تخلیه در محل تحویل | ❌ | ✅ |
| تشریفات واردات و ترخیص | ❌ | ✅ |
| عوارض و مالیات وارداتی | ❌ | ✅ |
| حمل داخلی بعد از تحویل | ❌ | ✅ |
ویژگیهای اینکوترمز DAP
- تحویل در مقصد: فروشنده تا محل تحویلِ توافقشده مسئول رساندن کالا است.
- تحویل بدون تخلیه: کالا آماده تخلیه تحویل میشود و تخلیه معمولاً با خریدار است.
- ریسک تا تحویل: ریسک مسیر تا لحظه تحویل با فروشنده میماند.
- واردات با خریدار: ترخیص واردات و پرداخت عوارض در مقصد بر عهده خریدار است.
- انعطافپذیری در روش حمل: DAP برای اکثر سناریوهای حمل قابل استفاده است (بهشرط تعریف دقیق محل تحویل).
ترم حمل DAP در عمل یعنی چه و چه زمانی مناسب است؟
وقتی در بازار میگویند «ترم حمل DAP»، معمولاً منظورشان این است که فروشنده مدیریت مسیر و رساندن کالا تا مقصد را بر عهده میگیرد و خریدار فقط از نقطه تحویل به بعد (تخلیه/واردات/حمل داخلی) را انجام میدهد. این انتخاب معمولاً وقتی مناسب است که:
خریدار میخواهد کنترل ترخیص و قوانین وارداتی را خودش مدیریت کند.
فروشنده توان و تجربه هماهنگی حمل تا مقصد را دارد.
کالا حساس/گرانقیمت است و فروشنده ترجیح میدهد ریسک مسیر را بهتر کنترل کند.
محل تحویل دقیق قابل تعریف است (مثلاً «انبار خریدار»، «ترمینال مشخص»، «سایت پروژه»)
مقایسه سریع DAP با چند قاعده پرکاربرد
گاهی انتخاب درست بین DAP و چند قاعده رایج، به تجربه طرفین و توان ترخیص وابسته است. برای اینکه تصویر روشنتر شود:
اگر فروشنده قرار باشد علاوه بر حمل تا مقصد، واردات را هم انجام دهد، این به اینکوترمز DDP نزدیک میشود (تعهد سنگینتر برای فروشنده).
اگر خریدار بخواهد تقریباً همه چیز را از مبدأ مدیریت کند، اینکوترمز EXW مسیر متفاوتی دارد (مسئولیتهای گستردهتر برای خریدار).
اگر تحویل در نقطهای در مبدأ/مسیر و قبل از حمل اصلی اتفاق بیفتد، اینکوترمز FCA سناریوی دیگری است.
برای برخی محمولههای دریاییِ سنتی، هنوز از اینکوترمز FOB استفاده میشود که منطق انتقال ریسک آن با DAP فرق دارد.
در برخی معاملات کالایی، ممکن است قواعدی مثل اینکوترمز CFR هم مطرح شوند که تمرکز آن بیشتر روی هزینه حمل اصلی است و انتقال ریسک الگوی دیگری دارد.
هدف این بخش این است که کاربر بداند DAP در «تحویل در مقصد» تعریف میشود و از نظر نقطه تحویل/ریسک با قواعدی که تحویل را در مبدأ قرار میدهند متفاوت است.
چکلیست خیلی کوتاه برای قرارداد DAP
برای اینکه قرارداد اینکوترمز DAP دردسر نشود، این سه مورد را حتماً در متن قرارداد واضح بنویسید:
محل تحویل دقیق (آدرس + نام پایانه/گیت/سکو)
تحویل بدون تخلیه (مسئول تخلیه مشخص)
مسئولیت هزینههای توقف/انبارداری/دموراژ در صورت تاخیر
کاربرد DAP در روشهای مختلف حمل
مزیت DAP این است که میتواند در سناریوهای مختلف استفاده شود؛ از جمله حمل و نقل هوایی یا ترکیبی، و حتی در مسیرهایی که بخش عمدهاش حمل و نقل دریایی است. بعد از تحویل هم معمولاً ادامه مسیر داخل کشور مقصد با حمل و نقل زمینی انجام میشود. (در همه این حالتها، تعیین دقیق محل تحویل همان عامل کلیدی برای جلوگیری از اختلاف است.)
چه کسی چه چیزی را میپردازد؟
در اینکوترمز DAP فروشنده هزینههای رساندن کالا تا محل تحویل را میپردازد، اما خریدار هزینه تخلیه، ترخیص واردات و عوارض مقصد را پرداخت میکند.
اشتباهات رایج در DAP (که باعث اختلاف و هزینه میشود)
نوشتن محل تحویل به شکل مبهم (فقط نام شهر/کشور)
مشخص نکردن مسئولیت تخلیه و هزینههای مربوط
تعیین نکردن تکلیف هزینههای توقف/انبارداری در صورت تاخیر یا شلوغی پایانه
تصور اشتباه درباره بیمه (بهجای توافق قراردادی)
آماده نبودن خریدار برای دریافت و تخلیه در زمان تحویل
سوالات متداول
خیر. تحویل در DAP بهصورت «آماده تخلیه» است و تخلیه معمولاً با خریدار است مگر اینکه قرارداد چیز دیگری بگوید.
در محل تحویلِ نامبرده، زمانی که کالا روی وسیله حمل در اختیار خریدار قرار میگیرد و آماده تخلیه است.
پس از تحویل، مسئولیت ترخیص و هزینههای وارداتی با خریدار است؛ اما اگر تاخیر ناشی از نقص اسناد یا تعهدات فروشنده باشد، باید طبق قرارداد مشخص شود چه کسی هزینه را میدهد.
«محل تحویل» (Named Place)؛ هر چه دقیقتر نوشته شود، اختلافها کمتر میشود.
بله، به شرطی که آدرس و شرایط تحویل دقیق باشد و تکلیف تخلیه و زمانبندی مشخص شود.
